เมื่อเวลาประมาณ 8.15น. ของวันที่ 6 สิงหาคม 2488 ระเบิดปรมาณูลูกแรกจากเครื่องบินทิ้งระเบิด B-29 นามว่า Enola Gay ถูกหย่อนลงกลางเมืองฮิโรชิมา ซึ่งเป็นเมืองท่าสำคัญทางตอนใต้ของเกาะฮอนชูในประเทศญี่ปุ่น แรงระเบิดและเปลวไฟจากระเบิดทำลายล้างตึกรามบ้านช่องและชีวิตชาวฮิโรชิมาลงอย่างราบเป็นหน้ากลอง เมืองที่เคยเต็มไปด้วยชีวิตผู้คนนับแสนและสิ่งก่อสร้างที่เบียดเสียดกันในพื้นที่รัศมี 6 กิโลเมตร หายวับเหลือเพียงเถ้าถ่านและความทรงจำ
หนึ่งในสิ่งก่อสร้างที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์และสัญลักษณ์ของเมืองฮิโรชิมาที่หายไปพร้อมเปลวไฟจากระเบิดนิวเคลียร์ก็คือปราสาทแห่งฮิโรชิมา (Hiroshima Castle)
ตามประวัติ เล่าว่า ย้อนกลับไปในพุทธศตวรรษที่ 19 ที่เมืองฮิโรชิมามีครอบครัวขุนนางครอบครัวหนึ่ง หัวหน้าครอบครัวมีนามว่าโมริ เทรุโมโต ซึ่งเป็นหนึ่งในในสมาชิกสภา "ห้าอาวุโสผู้ยิ่งใหญ่" (Council of "Five Great Elders")
หลานของตระกูลเทรุโมโตเริ่งสร้างปราสาทแห่งฮิโรชิมา เมื่อ พ.ศ. 2132 ตรงบริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโอตากาวา (Otagawa River) เมื่อการก่อสร้างปราสาทและเรือนพักเสร็จแล้ว สมาชิกและญาติในตระกูลขุนนางเทรุโมโตก็ได้ย้ายเข้ามาอยู่อาศัยในพื้นที่รอบปราสาทในปี พ.ศ. 2134 เพื่อปกครองจังหวัดต่างๆรวม 8 จังหวัด
ต่อมาในปี พ.ศ. 2143 เกิดการสู้รบที่เรียกว่า "ศึกเซกิกาฮารา" (The Battle of Sekigahara) ผลคือเทรุโมโตพ่ายแพ้และถูกขับให้ไปที่อื่น และมีขุนนางอื่นเข้ามาปกครองฮิโรชิมาแทน สืบเนื่องมาจนถึงยุคของขุนนางตระกูลอะซาโน ซึ่งปกครองและครองปราสาทแห่งฮิโรชิมานานถึง 12 รุ่น หรือประมาณ 250ปี จนกระทั่งระบบศักดินาถูกยกเลิกไปในปี พ.ศ.2414 ปราสาทแห่งฮิโรชิมาจึงเปลี่ยนบทบาทหน้าที่มาเป็นสิ่งอำนายความสะดวกทางการทหาร เช่น เป็นศูนย์บัญชาการรบในช่วงสงครามระหว่างจีนกับญี่ปุ่น (พ.ศ. 2437-2438) จนกระทั่งถูกทำลายอย่างย่อยยับในสงครามโลกครั้งที่2 ปีพ.ศ. 2488 ก่อนจะมีการสร้างเลียนแบบขึ้นใหม่ในปี พ.ศ. 2501
ปราสาทแห่งฮิโรชิมายังเป็นที่เรียกขานในอีกชื่อหนึ่งว่า "ปราสาทปลาคาร์พ " (Carp Castle) เนื่องจากที่ตั้งของปราสาทแห่งนี้อยู่ในพื้นที่ ที่ชาวบ้านเรียกว่าชายฝั่งปลาคาร์พ (ชาวญี่ปุ่นถือว่าปลาคาร์พเป็นปลามงคล เราจึงเห็นธงปลาคาร์พปักตามอาคารบ้านเรือนอยู่เสมอ โดยเฉพาะในช่วงวันเด็ก หรือวันที่ 5 พฤษภาคม ที่ชาวบ้านจะนำธงปลาคาร์พมาปักไว้หน้าบ้านเพื่อเป็นสิริมงคลสำหรับเด็ก โดยเฉพาะเด็กผู้ชาย) และในคูน้ำล้อมรอบพื้นที่ปราสาทยังเต็มไปด้วยปลาคาร์พ
ปราสาทแห่งฮิโรชิมาที่เห็นในปัจจุบันจัดเป็นมรดกทางวัฒนธรรมสำคัญของชาวฮิโรชิมา แม้ว่าเป็นปราสาทที่สร้างขึ้นใหม่ เหมือนของเดิมทุกประการ ทั้งตำแหน่ง ที่ตั้ง แผนผังและรูปแบบปราสาท การตกแต่งความสูง และวัสดุ ถ้าไม่รู้ประวัติมาก่อนก็ยากที่จะรู้ว่าเป็นของใหม่ ยกเว้นการใช้สอยที่ไม่เหมือนเดิม (ปัจจุบันตัวปราสาทซึ่งสูงประมาณ 26 เมตร วัดจากฐานล่างสุด ไม่มีคนอาศัยอยู่ เป็นเพียงจุดแวะของนักท่องเที่ยว โดยเขาเปิดให้นักท่องเที่ยวขึ้นชมภายในได้ กล่าวคือตัวปราสาทมี 5 ชั้น แต่ละชั้นถูกออกแบบเพื่อจัดนิทรรศการถาวรให้ความรู้เกี่ยวกับปราสาทและเรื่องราวที่เกี่ยวข้อง และเพื่อให้นักท่องเที่ยวขึ้นไปชื่นชมวิวทิวทัศน์ของฮิโรชิมา) ฉะนั้น บรรยากาศโดยรวมจึงมีกลิ่นอายของอดีตให้สัมผัสและรู้สึกได้อย่างไม่ยากเย็น ซึ่งนับเป็นคุณค่าสำคัญประการหนึ่งของมรดกวัฒนธรรม
พื้นที่โดยรอบปราสาทเป็นสวน มีสนามหญ้า มีต้นไม้ดูร่มรื่น สดชื่น และมีลานเดินออกกำลังกายได้ด้วย เหมาะสำหรับการพักผ่อนหย่อนกาย หามุมสงบสติ หรือจะนั่งสมาธิก็ยังได้ บางวันมีเด็กนักเรียนมานั่งวาดรูป และมีบางครอบครัวพากันมาเดินทอดน่องพูดคุยกันอย่างสงบ ใกล้ๆกันยังมีวัดในศาสนาชินโตให้ชาวญี่ปุ่นประกอบพิธีกรรมทางศาสนาตามประเพณีดั้งเดิม
โดยภาพรวมแล้ว ทั้งตัวปราสาท พื้นที่รอบข้างและศาสนสถานที่อยู่ใกล้เคียง ต่างเสริมสร้างบรรยากาศแห่งอดีตและความสงบท่ามกลางชีวิตสังคมเมืองใหญ่ในปัจจุบันอย่างฮิโรชิมาได้อย่างวิเศษ
ปัจจุบัน ปราสาทแห่งฮิโรชิมาเป็นจุดอ้างอิงที่สำคัญ เป็นที่หมาย เป็นสถานที่ท่องเที่ยวพักผ่อนหย่อนใจ และเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านประวัติศาสตร์ที่สำคัญของเมืองฮิโรชิมา และในหนังสือแนะนำแหล่งท่องเที่ยวเด่นๆของฮิโรชิมาจะขาดสถานที่แห่งนี้ไม่ได้ อีกทั้งชาวฮิโรชิมาแทบทุกคนก็รู้จักปราสาทแห่งนี้เป็นอย่างดี
ดังนั้น เพียงแต่หยิบหนังสือแนะนำแหล่งท่องเที่ยวมาดู หรือสอบถามชาวฮิโรชิมา นักท่องเที่ยวก็หาปราสาทนี้เจอแล้ว
แต่ถ้าจะลองเดินผจญภัยเล็กๆในเมืองเพื่อหาทางไปชมปราสาทแห่งนี้ด้วยตนเอง ก็ขอแนะนำให้เริ่มต้นที่ศูนย์กลางสถานีรถบัสฮิโรชิมา (Hiroshima Bus Center) แล้วเดินไปทางเหนือราว 10-15 นาที ก็จะเห็นปราสาทตั้งตระหง่านอยู่ข้างหน้า มีทางเดินลอดอุโมงค์เข้าสู่พื้นที่บริเวณปราสาท ซึ่งกว้างขวางประมาณ 500 x 500 เมตร เมื่อก้าวเข้าสู่บริเวณพื้นที่ด้านนอกปราสาท ก็เริ่มรู้สึกสดชื่น อากาศดีมาก ทั้งที่พื้นที่นี้อยู่เกือบกลางใจเมือง จากจุดนี้จะเห็นคูน้ำ ป้อมและกำแพง มีประตูไม้ให้เดินเข้าไปพื้นที่ด้านใน เมื่อเดินข้ามสะพานไม้ผ่านคูน้ำเข้าสู่ภายใน พื้นที่บริเวณปราสาท มีสิ่งก่อสร้างและสวนสวยๆให้ชมอย่างเพลิดเพลิน
ปราสาทแห่งฮิโรชิมา
เปิดทุกวัน เวลา 9.00 - 15.00 น.
ปิดเพียง 5 วันในแต่ละปี (29 ธันวาคม - 2 มกราคม)
ถ้าอยากขึ้นปราสาทเพื่อให้ได้บรรยากาศกลิ่นอายแห่งอดีต หรือเพื่อชมวิวเมืองฮิโรชิมา ต้องจ่ายค่าเข้าชม ดังนี้
ผู้ใหญ่ คนละ 360 เยน
ถ้ามาเป็นกลุ่มตั้งแต่ 30 คนขึ้นไป จ่ายคนละ 280 เยน
เด็กและเยาวชน อายุระหว่าง 6 - 17 ปี คนละ 180 เยน
ถ้ามาเป็นกลุ่มตั้งแต่ 30 คนขึ้นไป จ่ายคนละ 100 เยน
เรื่อง : ธนิก เลิศชาญฤทธิ์ วารสาร เมืองโบราณ ปีที่35 ฉบับที่ 4 ตุลาคม - ธันวาคม 2552
ภาพ : wikimedia.org.jpg
